۲۹سپتامبر ۲۰۲۵- در یک مرور جدید که در ژورنال داروشناسی بریتانیا منتشر شده است، پژوهشگران نقش بالقوه ی کانابیدیول (CBD)، ترکیبی غیرمخدر از گیاه شاهدانه (Cannabis sativa)، را در تنظیم چاقی، سندرم متابولیک، سوخت و ساز بدن و اشتها بررسی کردند.
شواهد فعلی نشان می دهد که CBD ممکن است باعث بهبود متابولیسم چربی و گلوکز، کاهش پرخوری، تأثیر بر رفتارهای خوردن افراطی، بهبود ویژگیهای روان پزشکی مرتبط با چاقی در مدل های پیش بالینی، و کاهش التهاب شود.
پتانسیل CBD در مقابله با چاقی
چاقی یک بیماری مزمن و چندعاملی است که سلامت و کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد و تا سال ۲۰۲۲بیش از ۸۹۰میلیون بزرگسال را در سراسر جهان درگیر کرده است. این «همه گیری چاقی» با اختلالات متابولیک و قلبیعروقی، مشکلات اسکلتی عضلانی و عصبی، اختلالات خلقی و برخی سرطان ها ارتباط نزدیکی دارد.
مدیریت استاندارد چاقی معمولاً با تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی و ورزش آغاز می شود، اگرچه موارد شدید اغلب نیازمند درمان دارویی یا جراحی هستند. داروهای گذشته برای چاقی اثربخشی ضعیف یا عوارض جانبی داشتند، در حالی که درمان های جدید مبتنی بر اینکرتین مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید نتایج قوی تری نشان داده اند، هرچند با مشکلات تحمل پذیری همراه هستند.
اکنون CBD، با توجه به اثرات آن بر وزن بدن، سوخت و ساز و رفتارهای تغذیه ای به عنوان درمانی بالقوه برای چاقی مطرح شده است.
تعاملات زیستی CBD
کانابیدیول عمدتاً از طریق سیستم اندوکانابینوئید(ECS) عمل می کند؛ سیستمی که خلق و خو، اشتها، تعادل انرژی و ایمنی را تنظیم می کند.
سیستم اندوکانابینوئید شامل گیرنده های CB1در مغز، گیرنده های CB2 در سلول های ایمنی، لیگاندهای درون زاد و آنزیم هایی است که سنتز و تجزیه آن ها را کنترل می کنند. گیرندهCB1 بر شناخت و متابولیسم اثر دارد، در حالی کهCB2 در عملکرد ایمنی و محافظت عصبی نقش دارد.
فارماکوکینتیک CBD تحت تأثیر جذب ضعیف خوراکی به دلیل عبور اول کبدی است، اگرچه وعده های غذایی پرچرب می توانند فراهم زیستی آن را افزایش دهند. تفاوت های جنسیتی قابل توجه هستند؛ به طوری که زنان معمولاً سطح پلاسمایی و تجمع بافتی بالاتری نشان می دهند، که نیاز به دوزبندی خاص جنس را مطرح می کند.
از نظر فارماکودینامیک،CBD بر اهداف متعدد اثر میگذارد: گیرنده های CB1 و CB2 را به صورت آلوستریک تعدیل می کند، آنزیم FAAH را مهار می کند تا سطح اندوکانابینوئیدها افزایش یابد، و با گیرنده های سروتونین، دوپامین، اپیوئید و TRPV1 تعامل دارد. همچنین CBD چندین آنزیم CYP450 را مهار می کند، که احتمال تداخل دارویی را افزایش می دهد و نیازمند توجه بالینی است.
یافته های پیش بالینی درباره اشتها و تنظیم وزن
سیستم ECS تأثیر زیادی بر اشتها دارد؛ فعال سازی CB1 باعث تحریک خوردن می شود، مکانیسمی که پیش تر هدف داروی ضدچاقی "ریمونابانت" بود، دارویی که به دلیل عوارض روان پزشکی کنار گذاشته شد. برخلاف تتراهیدروکانابینول(THC)،CBD تمایل کمی به CB1 دارد اما می تواند از طریق مکانیسم های غیرمستقیم بر تغذیه اثر بگذارد.
مطالعات حیوانی نتایج متناقضی ارائه داده اند. برخی گزارش ها نشان می دهند کهCBD مصرف غذا را کاهش می دهد، مصرف ساکارز را سرکوب می کند یا افزایش وزن را کُند می سازد، اغلب از طریق فعالیت گیرنده CB2. با این حال، برخی مطالعات هیچ اثر قابل توجهی را نشان نداده و یا حتی افزایش مصرف غذا را نشان داده اند. این تفاوت ها احتمالاً ناشی از تفاوت های گونه ای، ترکیب رژیم غذایی، دوز و روش های تجویز هستند. قابل ذکر است که بیشتر مطالعات پیش بالینی روی حیوانات نر انجام شده اند، که شکاف مهمی در پژوهش های جنسیتی را نشان می دهد.
کانابیدیول، همچنین ممکن است با گیرنده های سروتونین و نوروپپتیدهای هیپوتالاموسی تعامل داشته باشد و بر رفتارهای تغذیه ای هموستاتیک و پاداش محور اثر بگذارد. این مرور نقش CBD را در کاهش رفتارهای خوردن افراطی در مدل های حیوانی برجسته می کند، جایی که اثرات آن بر گیرنده های CB2 و مسیرهای اورکسین در مدار پاداش مغز باعث کاهش مصرف ساکارز و انگیزه کمتر برای غذاهای خوش طعم می شود. مشتقات جدید نیز اثرات کاهش وزن را در مدل های چاقی ناشی از رژیم غذایی و ژنتیکی نشان داده اند.
اثراتCBD بر تنظیم متابولیسم
فراتر از اشتها، CBDدر مدل های حیوانی سندرم متابولیک اثرات مفیدی نشان داده است؛ سندرمی که با اختلال در متابولیسم گلوکز و چربی، مقاومت به انسولین و التهاب مزمن شناخته می شود.
به عنوان یک تعدیل گر آلوستریک منفی گیرندهی CB1،CBD به مقابله با فعالیت بیش از حد سیستم اندوکانابینوئید (ECS) که معمولاً با این شرایط همراه است، کمک می کند.
مطالعات نشان داده اند که CBD استفاده از گلوکز را بهبود می بخشد، حساسیت به انسولین را افزایش می دهد، سطح گلوکز پلاسما در حالت ناشتا را کاهش می دهد و از سلول های بتای پانکراس در برابر التهاب محافظت می کند. همچنین تجمع سرامید در بافت چربی و عضله را کاهش می دهد، که یکی از عوامل کلیدی در مقاومت به انسولین است.
در مغز،CBD متابولیسم گلوکز را بهبود می دهد، فسفریلاسیون پروتئینtau را کاهش می دهد و گیرندهPPARγ را فعال می کند، که نشان دهنده مزایای بالقوه برای تخریب عصبی مرتبط با دیابت و بیماری آلزایمر است.CBD تأثیر مثبتی بر متابولیسم چربی دارد؛ با کاهش تری گلیسرید، کلسترول و التهاب کبدی، ممکن است با دیس لیپیدمی و آترواسکلروز مقابله کند.
با این حال، نتایج مطالعات متناقض هستند؛ برخی پیامدهای منفی زمانی مشاهده شده اند که از عصاره های غنی ازCBD استفاده شده، نه ازCBD خالص. این موضوع نشان می دهد که سایر ترکیبات شاهدانه ممکن است بر نتایج اثر بگذارند و بر ضرورت استفاده از پروتکل های استاندارد تأکید دارد.
علاوه بر این، مطالعات حیوانی نشان می دهند کهCBD ممکن است آسیب های متابولیک و نوروالتهابی در فرزندان مادران چاق را کاهش دهد، که به مزایای بین نسلی اشاره دارد. همچنین گزارش هایی در مورد تأثیر اندک CBDبر ترکیب میکروبیوتای روده وجود دارد، هرچند این یافته ها مقدماتی هستند و نیاز به بررسی بیشتر دارند.
شواهد انسانی و مسیرهای آینده
مطالعات انسانی در مقایسه با داده های پیش بالینی هنوز محدود و متناقض هستند. در یک کارآزمایی تصادفی در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، دریافتCBD به طور قابل توجهی نتایج متابولیکی را بهبود نبخشید، هرچند هورمون هایی مانند رزیستین و پپتید مهارکننده معده(GIP) را تغییر داد. این مرور اشاره می کند که بررسی های مربوط به نحوه ی تاثیرCBD بر هورمون های اینکرتین مانند GLP-1 و GIP بسیار محدودند و باید در اولویت قرار گیرند.
در یک مطالعه دیگر روی مردان سالم، هیچ تغییری در سطح گلوکز یا انسولین مشاهده نشد، در حالی که یک مطالعه ی جدید روی بزرگسالان دارای اضافه وزن نشان داد که مصرف CBD پس از غذا باعث کاهش سطح انسولین و تری گلیسرید شد. این نتایج اهمیت شرایط دوزبندی را تقویت می کنند، زیرا غذا جذبCBD را افزایش می دهد.
اسپری زیرزبانی ترکیبی از CBD با دوز پایین تتراهیدروکانابینول تحمل گلوکز، مقاومت به انسولین و پروفایل های چربی را در بیماران دیابت نوع ۲بهبود داد، هرچند این موضوع نسبت دادن اثرات صرفاً به CBD را پیچیده می کند.در مجموع،CBD در کارآزمایی ها به خوبی تحمل شده و عوارض جانبی عمده ای از آن گزارش نشده است.
جمع بندی
در مجموع، CBDدر مطالعات پیش بالینی نوید کاهش اشتها، بهبود متابولیسم گلوکز و چربی، و اثرات ضدالتهابی و محافظت عصبی را نشان داده است. با این حال، ترجمه این یافته ها به کاربرد انسانی هنوز کامل نشده است.
فعالیت مولکولی گسترده و پروفایل ایمنی مطلوب CBD، آن را به گزینه ای جذاب برای مدیریت چاقی و اختلالات متابولیک مرتبط، رفتارهای خوردن افراطی، چاقی مادران و احتمالاً مکانیسم های مرتبط با میکروبیوتای روده تبدیل کرده است. اما پیش از آنکه بتوان CBD را به عنوان یک گزینه درمانی توصیه کرد، انجام کارآزمایی های بالینی دقیق و کنترل شده ضروری است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250929/Cannabidiol-shows-promise-for-obesity-and-metabolic-syndrome.aspx